Nieuwe voorzitter Tweede Kamer. Beter De Bilt werkt aan verbetering (4)

Een gekozen voorzitter. Een vergelijking met de gemeenteraad in De Bilt. Scheiding der machten én samenwerking? Niet in De Bilt

In De Bilt was er een mooie kans voor vernieuwing van het duale stelsel. In mijn rol als voorzitter van de raadscommissie kon ik – meer dan een Kamervoorzitter  in de Tweede Kamer- werken aan een goede samenwerking tussen de te onderscheiden machten Gemeenteraad (kaderstelling en toezichthouder) en het College van B&W (uitvoering). Gelukkig heeft fractiegenoot Pim van de Veerdonk het stokje overgenomen.

De bal wordt eindeloos rond gespeeld

Met belangstelling heb ik gekeken naar de verkiezing van de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer. Het is Khadija Arib geworden. De zwakte in de Tweede Kamer én in de gemeenteraden zit vooral in het gebrek aan scheiding der machten. Met als bestuurscultuur: verborgen agenda’s, eindeloos overleg over details en een overwoekering van maatschappelijk belangrijke argumenten door regels en formaliteiten. Bezuinigingen die verpakt worden in ‘zorg op maat’ en ‘eigen kracht’. In sporttermen: het spel wordt kapot gemaakt doordat de bal eindeloos wordt rondgespeeld. Er zitten dan steeds minder mensen op de tribune. En geen scheidsrechter die er iets aan kan veranderen.

Geen scheiding van machten

Dualisme houdt in dat er een duidelijk onderscheid is in de toezichthoudende taak door het parlement en de gemeenteraad enerzijds en een uitvoerende taak door regering en het College van B&W anderzijds. Als er één aspect in bestuurlijk Nederland de afgelopen jaren belangrijk bleek dan is het dat de toezichthoudende taak op het bestuur op vele fronten heeft gefaald. En in de gemeenteraad?

Montesquieu zou zich in zijn graf omdraaien.

Een burgemeester heeft een dubbele functie. Hij is én voorzitter van B&W (uitvoerend orgaan) én van de gemeenteraad (toezichthoudend orgaan). Dat alleen al is een ernstige inbreuk op het duale stelsel, maar helaas formeel zo geregeld. En als daarboven een burgemeester in het debat in de gemeenteraad zijn persoonlijke mening naar voren brengt als hem dat uitkomt, dan wordt de scheiding van machten nog meer vertroebeld. In De Bilt is de burgemeester daarnaast ook nog voorzitter van de agendacommissie die de agenda van de gemeenteraad bepaalt. Daarmee is er geen scheiding van machten maar een concentratie van machten ontstaan, waarvan het gebrek aan heldere besluitvorming kenmerkend is. De geestelijk vader van de scheiding der machten, de Franse filosoof Montesquieu, zou zich in zijn graf omdraaien. Met zijn pleidooi voor scheiding der machten probeerde hij een manier te vinden om de vrijheid van burgers te vergroten en eigen belang van machthebbers te beperken. Nu minstens even actueel als toen.

Betere samenwerking juist door scheiding der machten

Als fractievoorzitter van de grootste oppositiepartij werd ik na de laatste verkiezingen in maart 2014 voor de tweede maal tot voorzitter van een van de twee raadscommissies benoemd. Met enige fantasie zou men dat een poging tot meer evenwicht in de toezichthoudende en uitvoerende macht kunnen noemen. Ik kreeg – ondanks politieke tegenstellingen – nooit zoveel complimenten in onze politieke arena als toen als voorzitter. Ik was dan ook zeer gemotiveerd om mij in de rol van voorzitter in te zetten voor een breed gedragen besluit in de gemeenteraad als opdracht voor B&W. Juist doordat ik oppositieleider was kon ik trachten vanuit de rol van openbare mediator de brug te slaan tussen de coalitiepartijen (meerderheid) en de oppositie (minderheid). Ook de wethouder in de commissie was enthousiast over deze samenwerking toen ik voorzitter van de raadscommissie was. Maar door een interventie van de burgemeester werd deze samenwerking beëindigd. Gelukkig kon fractiegenoot Pim van de Veerdonk deze taak overnemen.

De burgemeester respecteert niet de onafhankelijkheid van de door de gemeenteraad gekozen  voorzitter

De burgemeester had mij enkele uren voor een raadscommissievergadering per mail gevraagd mijn voorzitterschap voor die vergadering te heroverweggen. Ik zou bij een belangrijk agendapunt als fractievoorzitter een (te) uitgesproken politiek standpunt hebben als tegenstander van het voorstel van B&W. (Het ging om het agendapunt De Timpe). Mijn rol zou de beeldvorming over de integriteit van de beraadslaging in de raadscommissie kunnen aantasten, aldus de burgemeester! Het bericht was een ongepaste interventie, die nooit eerder was voorgekomen. Een interventie die bovendien indruiste tegen mijn rol als een door de Gemeenteraad gekozen voorzitter van de raadscommissie. En dan nog wel van een burgemeester die zelf jongleert met petten en daarnaast ook zelf uitgesproken partijman met partijfuncties is. Stel je voor dat de Minister President de Kamervoorzitter kan vragen om zich even terug te trekken omdat de Kamervoorzitter te kritisch zou staan tegenover de regering in een bepaald dossier? Ik heb kort na dit voorval mijn taak als voorzitter van de raadscommissie neergelegd. Als ik mij steeds moet afvragen of mijn politieke standpunt het wel mogelijk maakt om voorzitter te zijn van een raadscommissie, dan moet ik óf voor het een óf voor het andere kiezen. Mijn indruk werd bevestigd dat de burgemeester zelf het gemeentebestuur onder zijn controle wil houden.

Terug naar de Tweede Kamer: daar kiezen zij hun eigen voorzitter. In de Bilt niet.

Tweede Kamervoorzitter lijkt een belangwekkende baan te zijn in de Nederlandse politiek. Schijn bedriegt want het gaat alleen om het faciliteren van het spel in de Tweede Kamer. Een spel dat de burger steeds minder aanspreekt. Regels toepassen is de opdracht, goed bestuur is niet het leidende uitgangspunt. Belangrijker is dat de Tweede Kamer tenminste een eigen keuze kan maken. In de gemeenteraad is een burgemeester als voorzitter een keurmeester van zijn eigen uitvoerende macht in het College van B&W. Mijn indruk is dat zijn prioriteit bij B&W ligt. Ik moet er niet aan denken dat Minister President Rutte tevens voorzitter is van zijn controlerend orgaan, de Tweede Kamer? En al helemaal niet dat Rutte de voorzitter van de Tweede Kamer even kan vragen terug te treden omdat Rutte vindt dat zij een te uitgesproken politiek standpunt heeft. Voor verbetering is geduld nodig. Pim als nieuwe voorzitter van de raadscommissie wens ik je veel succes!

Ebbe Rost van Tonningen

Een reactie plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *